De European Transplant Games is een sportmanifestatie voor mensen die een orgaan- of stamceltransplantatie hebben ondergaan en voor hen die dialyseren. Het belang van sporten na een transplantatie staat deze editie centraal. Astrid was een behoorlijk fanatieke zwemster en rugbyspeelster toen ze in 2010 plotseling ziek werd. „Ik was aan het afstuderen als docent geschiedenis, maar het ging helemaal niet. Ik was moe, had hoofdpijn en kon geen rondje om het veld rennen. Ik voelde me lui, was de hele dag aan het snaaien en deed dutjes op de bank.”
Van actieve jonge moeder naar patiënt
Bloedonderzoek wees uit dat het ernstig mis was met haar nieren. Die bleken nog maar voor 14 procent te werken. Later volgde de diagnose: een agressieve vorm van IgA-nefropathie, een auto-immuunziekte die haar nieren aantast. „Ik kon het eerst niet geloven.” Van een actieve jonge moeder was ze ineens patiënt in een ziekenhuisbed. Ze moest aan de dialyse en kwam op de wachtlijst voor een donornier. In 2012 volgde de eerste transplantatie, met een nier van een overleden vrouw met wie ze een 100 procent match had qua bloedgroep en antistoffen.
Na een reeks operaties begon ze weer met zwemmen, de sport die ze als meisje al beoefende. „In mijn jeugd in Drenthe lag ik ‘s zomers de hele dag in het buitenbad. Later ging ik wedstrijdzwemmen in Hoogeveen. In het water ben je gewichtloos en een beetje van de wereld. Je ervaart vrijheid, je voelt je eigen kracht en je wordt er rustig van. Het is een sport met heel veel techniek maar je hebt ook kracht en doorzettingsvermogen nodig”, omschrijft ze haar liefde voor zwemmen.
Kilimanjaro beklimmen
Tien jaar hield de donornier het vol, daarna ging die langzaam achteruit en was een tweede transplantatie nodig. Deze keer was het haar moeder die zich aanbood als donor. De operatie in december 2023 was spannend. „De nier bleef eerst grijs. Toen hebben ze hem er weer uitgehaald en doorgespoeld, teruggezet en toen deed hij het gelukkig.” Opnieuw een hersteltraject. Het sporten bleef er aanvankelijk een beetje bij, totdat een zwemmaatje Astrid wees op het nieuwe bad in Drachten. Ze had er ook wel weer zin in. „Sporten is gezond, het móet gewoon”, zegt Astrid. „Ik merk dat ik fitter ben, minder snel geprikkeld, minder snel vermoeid. En dat komt zeker door het bewegen.” Dat had ze eerder al gemerkt, toen ze in 2015 de Kilimanjaro in Tanzania beklom, met een hele groep getransplanteerden. Een enorme sportieve uitdaging: in een week tijd de bijna 6 kilometer hoge reus beklimmen, onderweg slapen in tentjes. Het ging om een expeditie in het kader van een onderzoek van het UMCG naar het nut van sporten na een transplantatie. Talloze wandelkilometers maakte ze ter voorbereiding van de klim.
Wedstrijdje in mijn hoofd
Bewegen is voor iedereen goed, maar zeker ook voor mensen met een nieuw orgaan. Dus toen ze in het Drachtster zwembad een ‘lotgenoot’ tegen het lijf liep die haar vertelde over de Transplant Games in Arnhem, wist Astrid: ik doe mee. Niet alleen voor de ervaring, maar ook om te winnen. „Ik ben best competitief ingesteld, dat zit er gewoon in. Als ik bijvoorbeeld baantjes trek, doe ik in mijn hoofd een wedstrijdje met degene in de baan naast me”, zegt ze lachend.
Sinds januari ligt ze drie avonden in de week in het Drachtster 50 meterbad om te werken aan haar snelheid en techniek, samen met nog enkele Friese deelnemers. „Er is een speciaal trainingsprogramma voor ons gemaakt. Keerpunten blijven lastig na jaren zonder wedstrijden.” Astrid doet vijf individuele afstanden en ook nog estafette. „Ik hoop op minimaal twee medailles”, klinkt het gretig.
Geen rauwe vis
Ze merkt dat het sporten haar goed doet, fysiek én mentaal. Al blijft haar energie beperkt en is het constant zoeken naar de balans. Daarom werkt de vmbo-docent ook halve dagen. „En soms denk ik: o, ik ben er toch overheen gegaan. Dan kan ik gewoon niet meer nadenken.” Er zal ooit een moment komen dat ook deze nier zijn werking geleidelijk verliest. „Daar probeer ik niet te veel aan te denken. Ik neem mijn medicijnen, drink genoeg water, ik sport en doe verder niet al te gekke dingen.” Zo eet ze geen rauwe vis of orgaanvlees, doet ze geen contactsporten zoals rugby meer en moet ze uitkijken voor infecties. „Ik zwem wel in buitenwater, maar pas weer na de Games.”
Iets anders dan ziek zijn
‘Dive into life’, luidt het motto van zwembad De Welle. Duik in het leven. Hoe toepasselijk is dat, gelet op de European Transplant Games. Want die hebben misschien wel vooral een symbolische betekenis. Ze laten zien dat er leven is na zo’n ingrijpende gebeurtenis. Astrid: „Dat je het weer kan, en er iets anders is dan het ziek-zijn.” Aan het eind van het interview wil ze graag nog een ding kwijt. Terwijl sporten na een transplantatie ontzettend belangrijk is, wordt hier niks voor geregeld. „Er zijn geen begeleidingstrajecten, zoals voor kankerpatiënten, en fysiotherapie wordt niet vergoed. Het moet grotendeels uit jezelf komen. Er zijn wel plannen om dit te veranderen, maar die komen niet van de grond. Hopelijk leiden deze games ook tot meer bewustwording op dat vlak.”
